دسترسی سریع | English
×

رویدادها


اینک که در آستانه‌ی تحویل سال 1400 و آغاز یک‌ دهه‌ی جدید قرار داریم، مروری مختصری بر مهم‌ترین اتفاق‌های یک‌ دهه‌ی گذشته در افغانستان داریم. 

افغانستان بعد از سقوط رژیم طالبان تا کنون بر اساس نظام جمهوری، صاحب دولت‌های انتخابی بوده‌اند. انتخابات ریاست جمهوری 1383 سر آغاز نظام جمهوری بر اساس انتخابات مردم بود که در آن حامد کرزی به عنوان اولین  رییس‌جمهور انتخابی بعد از سقوط رژیم طالبان برگزیده شد. بعد از ختم دوره‌ی نخست، در دور دوم انتخابات ریاست‌جمهوری در سال 1388 هم‌چنان حامد کرزی برنده‌ی انتخابات اعلان شد و تا سال 1393 به عنوان رییس‌جمهوری دولت افغانستان به کارش ادامه داد.

و اما در سال 1390 خورشیدی:

افغانستان در سومین سال ریاست‌جمهوری حامد کرزی از نگاه سیاسی، اقتصادی و فرهنگی دست‌خوش تحولات گوناگونی شد. 

برگزاری «دومین کنفرانس بین‌المللی بن» با اشتراک بیش از هشتاد و پنج کشور و نهادهای معتبر جهانی و تعهد آن‌ها برای ادامه‌ی همکاری با افغانستان، رویداد دل‌گرم کننده‌ای برای مردم این کشور بود؛ اما پاکستان به عنوان مهم‌‍ترین کشور دخیل در امور امنیتی افغانستان این کنفرانس را تحریم کرد و در آن شرکت نکرد.  

یکی دیگر از مهم‌ترین اتفاق‌های سیاسی در این سال، پیش‌برد طرح مذاکره و مصالحه با گروه طالبان بود؛ اما با وجود گشایش دفتر تماس با طالبان در قطر، حکومت فقط توانست با چند تن از نمایندگان حزب اسلامی گل‌بدین حکمتیار مذاکره کند.

در بخش امنیتی، در این سال، اسامه بن‌لادن، رهبر القاعده به عنوان اصلی‌ترین حامی گروه طالبان در افغانستان توسط نیروهای ویژه‌ی امریکایی در کشور پاکستان کشته شد. اتفاقی که اتهام حمایت دولت پاکستان از گروه‌های افراطی در منطقه را ثابت کرد. در بخش فرهنگی، در این سال به تعداد بیش از ده نهاد تحصیلی خصوصی در افغانستان ثبت وزارت تحصیلات عالی شد. در بخش ورزش، تیم ملی فوتبال افغانستان، نایب قهرمان جنوب آسیا شد و در کنار آن شمار قابل ملاحظه‌ای از زنان و دختران به رشته‌های گوناگون ورزشی رو آوردند. اما صادر شدن چند اعلامیه از سوی «شورای علمای افغانستان» مبنی بر وضع محدودیت بر زنان، موجی از انتقادهای نهادهای مدنی و دفاع از حقوق بشر را در پی داشت. 

در سال 1391، افغانستان از نگاه امنیتی شاهد تحول بزرگ بود. در این سال مسوولیت‌های امنیتی از نیروهای خارجی به نیروهای داخلی منتقل شد که بر خلاف انتظارها، کارشناسان وضعیت امنیتی در این سال را نسبت به سال گذشته اندکی مثبت ارزیابی کردند.

در بخش اقتصادی، در کنار امضای سندهای همکاری با بعضی از کشورها، «قرارداد استخراج نفت و گاز حومه‌ی آمو دریا با کشور چین» را می‌توان از مهم‌ترین اقدام‌های اقتصادی در این سال عنوان کرد. اما اتهام سیاست‌های تقسیم ناعادلانه‌ی ثروت بر دولت هم‌چنان وارد بود.

اما سال 1392 از جهت‌هایی یک سال متفاوت برای افغانستان بود، از اختلاف نظر میان حامدکرزی رییس جمهوری افغانستان و کاخ سفید، تا آمادگی‌ها برای انتخابات ریاست‌جمهوری سال بعد. در این سال از لحاظ امنیتی، مهم‌ترین اتفاق، امضای سند همکاری‌های امنیتی بین افغانستان و امریکا بود. آقای کرزی برای تصمیم‌گیری روی امضا یا عدم امضای این سند، دستور تشکیل لوی‌جرگه‌ی مشورتی را داد. بر خلاف انتظارها، لوی‌جرگه‌ی مشورتی تاکید کرد که این سند هرچه زودتر باید امضا شود. کشمکش‌ها میان رییس‌جمهور کرزی با امریکا بر سر امضای این سند، وضعیت را پیچیده‌تر کرد، طوری که امریکا شرط ادامه‌ی حضورش در افغانستان را امضای این سند عنوان کرده بود. 

هرچند با نزدیک شدن به پایان دو دور ریاست جمهوری آقای کرزی، در آخرین روزهای موعد ثبت‌نام شمار تیم‌هایی که در کمیسیون مستقل انتخاب برای ثبت نام اقدام کرده‌بودند، به 20 تیم انتخاباتی می‌رسیدند. هرچند بعد از بررسی‌های تخصصی از سوی کمیسیون مستقل انتخابات شمار این تیم‌ها به 11 تیم کاهش یافت؛ در آن زمان شماری از نمایندگان مجلس و وزیران کابینه و شماری از افراد دیگر به صورت مستقل یا وابسته به جریان حزبی، به تشکیل تیم انتخاباتی برای کسب کرسی ریاست جمهوری اقدام کردند. 

در کنار آن، یکی از اتفاق‌هایی حقوق بشری که افکار عمومی را درگیر خود کرد، افشای فهرست 5000 (پنج‌هزار) قربانی دوسال اول حکومت خلقی‌ها بود. در فهرستی که به نشر رسیده بود، اسم‌ها، اتهام‌ها و دلیل کشتن این افراد ذکر شده‌بود که شمار زیاد از این قربانی‌ها کراچی‌وان‌، مزدور کار و افراد عادی بودند. یکی از اتفاق‌های مهم دیگری در بخش حقوق بشری در این سال عذرخواهی جنرال دوستم در رابطه به جنگ‌های داخلی از مردم بود که تازه با تکت انتخاباتی اشرف‌غنی به عنوان معاون اول یک‌جا شده بود. 

 سال 1393 خورشیدی هم‌چنان برای افغانستان حساس و سرنوشت‌ساز بود. در این سال قرار بود، برای اولین‌‌بار مردم شاهد انتقال قدرت مسالمت‌آمیز از زعیم انتخابی و به یک زعیم انتخاب شده‌ی دیگر توسط مردم باشند. پیش از این انتقال قدرت در دولت‌ها یا با جنگ و کشتار همراه بود یا در مواردی حتا منجر به تغییر نظام سیاسی می‌شد. دولت مستقر، مسوول برگزاری سومین انتخابات ریاست‌جمهوری بود که باید بعد از ختم موفقانه‌ی این پروسه، جایش را به تیم جدید خالی می‌کرد. چنان‌چه بر خلاف سنت جاافتاده در دولت‌های پیش از این انتقال قدرت به صورت مسالمت‌آمیز صورت گرفت؛ اما نتیجه‌ی انتخابات چیزی نبود که در آن رضایت تیم‌های مدعی کسب شده‌باشد. عبدالله عبدالله که پیش از این نیز در دومین انتخابات ریاست‌جمهوری به گفته‌ی خودش به‌خاطر منافع عمومی از جدال بر سر قدرت با حامد کرزی پا پس کشیده بود، این‌بار به هیچ‌عنوان نتیجه‌ی دور دوم انتخابات را قبول نکرد که سر انجام، ریاست اجراییه به رهبری عبدالله عبدالله از دل جنجال‌های انتخابات 1393 بیرون شد.  

بعد از ختم جنجال‌های برامده از نتیجه‌ی انتخابات، سرانجام برای نخستین‌بار در تاریخ افغانستان در هفتمین روز ماه میزان سال 1393 انتقال قدرت از یک رییس‌جمهوری به رییس‌جمهوری بعدی به صورت مسالمت‌آمیز صورت گرفت. جدا از کابوسی به نام سال 2014، حکومت تازه سرکارآمده، اولین اقدامش امضای توافق‌نامه‌ی امنیتی با امریکا بود؛ کاری که دولت قبلی به بهانه‌های مختلف از امضای آن خودداری کرده‌بود. 

در بخش اقتصادی، نیز اقدام‌های جالب؛ اما به باور کارشناسان، عجولانه صورت گرفت: پرونده‌ی فساد مالی در کابل بانک به دادستانی کل ارسال شد و اما گفته می‌شود هنوز عاملان اصلی فساد در کابل بانک آزادانه گشت‌وگذار می‌کنند. 

سال 1394 برای افغانستان، سال دور از انتظار بود. حداقل با اقدام‌های نخستین حکومت روی‌کار آمده به رهبری اشرف‌غنی، انتظار می‌رفت به پرونده‌های فساد مالی در کشور رسیدگی شود و با وجود امضای توافق‌نامه‌ی امنیتی با امریکا، وضعیت امنیتی بهبود یابد؛ اما این‌طوری نشد. این سال نسبت به سال‌های گذشته شاهد ناامنی‌های بیشتر بود، ولایت کندوز برای اولین‌بار توسط طالبان سقوط کرد و دولت به طور رسمی برای مدتی دستش از حاکمیت بر اداره‌ی مرکزی یک ولایت کوتاه شد. 

در سال 1395 نیز در بدنه‌ی دولت شاهد اتفاق‌های گوناگون بودیم. در این سال چندین توافق‌نامه‌ی اقتصادی با بعضی از کشورها امضا شد. اما در این سال اختلاف‌های شدیدی میان سران دولت وحدت ملی به وجود آمد که طرف‌ها هم‌دیگر را به عملی نکردن توافق‌های اولیه‌ی دولت وحدت ملی متهم می‌کردند. در چنین وضعیتی اما دولت موفق شد با گل‌بدین حکمتیار صلح کند و او رسمن به کابل بیاید. افزایش انفجارها و سر بالا کردن گروه‌های تروریستی جدید و گسترش تولید مواد مخدر از روی‌دادهای تلخ دیگر بود که وضعیت کلی را تحت تاثیر قرار داده بود. در این سال وضعیت جامعه‌ی مدنی نیز دیگرگون شد. در ماه اسد این سال انفجار سنگینی بر معترضان جنبش روشنایی در میدان ده‌مزنگ رخ دارد که در آن بیش از 80 نفر کشته شدند و بیش از 300 تن زخم برداشتند. مسوولیت این حمله را گروه داعش به دوش گرفت. گفته می‌شد که این آغاز محدودیت‌های جدی بر فعالیت‌های اعتراضی جنبش‌های مدنی در کشور بوده است. 

سال 1396؛ هم‌چنان سال نامیمون از نگاه امنیتی به شمار می‌رفت. گفته می‌شد در این سال به تعداد 20 گروه تروریستی فعال در افغانستان وجود داشت که در بدترین روی‌داد‌ها، حمله‌ی طالبان به قول اردوی  ۲۰۹ شاهین در ماه ثور در شمال افغانستان که در آن بیش از ۳۰۰ سرباز ارتش کشته و زخمی شدند و انفجار موتر بمبی توسط شبکه‌ی حقانی در چارراهی زنبق شهر کابل بود که در آن به تعداد 150 نفر کشته و بیش از 500 نفر زخم برداشتند.

اما در این سال دولت دستاوردهایی در زمینه‌های گوناگون نیز فهرست کرده: افتتاح پروژه‌ی تاپی به ارزش 22 میلیارد دالر میان کشورهای ترکمنستان، افغانستان، پاکستان و هندوستان، ایجاد دهلیزهای ترانزیتی هوایی میان کشورهای افغانستان، قزاقستان و هندوستان، بهبودی سکتور زراعت و افتتاح خط آهن افغانستان - ترکمنستان از مسیر تورغوندی را می‌توان از مهم‌ترین دستاوردهای دولت‌داری در این سال عنوان کرد.

در سال 1397 بر خلاف ادعای دولت مبنی بر بالا رفتن درامدها، آگاهان اقتصادی به این باور بودند که در این سال رشد اقتصادی هیچ تغییری نداشته است. از سویی داده‌های وزارت اقتصاد در این سال نشان می‌دهد که افغانستان در بخش صنعت از  ۰.۹ درصد به ۷.۶ درصد رشد چشم‌گیری رسیده است. با این وجود، مجلس نمایندگان هم‌چنان دولت را به تخطی میلیاردها دالر در بودجه‌ی سال مالی 1397 مهتم کرد که در آن ایجاد «چندین هزار بست غیر قانونی»، «تعدیل نزدیک به دوصد پروژه به صورت غیر قانونی»، بازی با «کود احتیاط» از مهم‌ترین اتهام‌های مجلس نمایندگان به دولت بود. 

از سویی در این سال مردم شاهد برگزاری سومین انتخابات پارلمانی برای انتخاب نمایندگان دور هفدهم شورای ملی نیز بودند؛ انتخاباتی که باید در سال 1394 برگزار می‌شد. این انتخابات نیز با کش‌وقوس‌هایی به همراه بود. کمیسیون مستقل انتخابات موفق نشد در ولایت غزنی به دلیل ناامنی انتخابات برگزار کند. اعتراض‌ها از تقلب سازمان‌دهی شده و  حذف چندین نامزد سرشناس از سوی کمیسیون مستقل انتخابات خبرهای داغ این سال را تشکیل می‌دادند. 

در سال 1398 ادامه‌ی حمله‌های تروریستی و تهاجمی، توافق صلح میان آمریکا و طالبان، برگزاری انتخابات جنجالی ریاست جمهوری و انتشار ویروس کرونا از مهم‌ترین اتفاق‌ها در افغانستان بود. در این سال بیش از 20 حمله‌ی انتحاری و تهاجمی بر مراسم‌های عمدتن مردمی جان بیش از 300 را نفر گرفت و نزدیک به 1000 نفر را زخمی کرد. 

اتفاقی بی‌پیشینه‌ی دیگر در این سال، صلح امریکا با طالبان پس از ماه‌ها مذاکره‌ با این گروه بود. نماین ده‌ی امریکا پس از 18 ماه مذاکره، طالبان را به امضای سند توافق‌نامه‌ی دوحه قانع کرد که بر اساس آن توافق‌نامه طالبان بر موضع‌های امریکا در افغانستان حمله نکنند و امریکا هم خروج نیروهایش از افغانستان را در برابر این گروه تعهد کرد. 

برگزاری چهارمین انتخابات ریاست‌جمهوری یکی دیگر از سناریوهای امید و نگرانی در این سال بود. اما بعد از اعلان نتیجه آن‌هم پس از پنج ماه، نگرانی‌ها بیشتر برجسته شد. عبدالله عبدالله به عنوان اصلی‌ترین رقیب اشرف غنی، نتیجه‌ی انتخابات را نپذیرفت و با کمیسیون مستقل انتخابات قطع رابطه کرد. او در قصر سپیدار با اعلان «حکومت همه‌شمول» تحلیف ریاست‌جمهوری به جا آورد در صورتی‌که رقیبش نیز در ارگ ریاست جمهوری، مصروف آمادگی‌های تحیلف ریاست جمهوری بود. 

شیوع کرونا نگرانیِ دیگری بود که دامن‌گیر مردم افغانستان بود. در کنار بیم از سرایت این ویروس سال 1398 با بی‌سرنوشتی سیاسی در کشور پایان یافت.

 در آغازین ماه‌های سال 1399 کرونا درهای اکثر از اداره‌های دولتی و خصوصی در کشور را بست. از سویی هم‌زمان با تعطیلات ناشی از کرونا، پادرمیانی‌ها منجر به توافق میان عبدالله عبدالله و اشرف غنی شد. بر اساس این توافق، رهبری شورای عالی مصالحه‌ی ملی به عبدالله عبدالله واگذار شد و اشرف‌غنی به عنوان رییس‌جمهوری مسوول زمام امور دولت افغانستان شد. پس از رفع بی‌سرنوشتی سیاسی، دولت افغانستان باید برای آغاز گفت‌وگوهای میان افغانان 5 هزار زندانی طالب را از زندان آزاد می‌کرد که گفته می‌شود شمار زیاد از زندانی‌های خطرناک نیز در بین آزادشده‌ها بودند. پس از آزادی زندانیان طالب، گفت‌وگوهای میان افغانان در دوحه، پایتخت کشور قطر آغاز شد. امید می‌رفت که با آزاد شدن زندانیان طالب وضعیت امنیتی خوب‌تر شود؛ اما قتل‌های هدف‌مند و استفاده از ماین‌های مقناطیسی و حمله‌های تهاجمی از سوی طالبان با قوت بیش‌تر دنبال شد. اکنون بعد از یک وقفه‌ی چندماهه دور دوم مذاکرات میان افغانان در قطر آغاز خواهد شد. اما سناریوهای دیگری نیز برای آینده‌ی افغانستان نوشته شده‌است؛ حکومت انتقالی که در آن طالبان می‌توانند شامل سیستم جدید در دولت‌های بعدی افغانستان باشند. 

ناگفته نباید گذاشت که در این سال تاثیر ویروس کرونا در افغانستان هم‌چنان فلج‌کننده بود که در آن گراف فقر و بی‌کاری بالا رفت و اکثر سکتورهای خصوصی از فعالیت بازماندند. 

به آخر این گزارش می‌رسیم. 

با نزدیک شدن به لحظه‌ی تحویل سال، امیدواریم صفحه‌ی نوینی در افغانستان گشوده شود. سال نو بر شما مبارک!

یادآوری: نصف این گزارش، یعنی از سال 1395 به بعد توسط همکاران تلویزیون سا در برنامه‌‌ی نوروزی استفاده شده‌است؛ اما این‌جا گزارش مکمل از یک‌دهه تحولات گوناگون در افغانستان گذاشته می‌شود.


احمدعلی حسنی

March 24, 2021